Wojciech Kilar - wspomnienie

Napisała  wtorek, 30 grudzień 2014
Wojciech Kilar był zdecydowanie jedną z najważniejszych postaci w polskiej muzyce. Wojciech Kilar był zdecydowanie jedną z najważniejszych postaci w polskiej muzyce.
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Wspominamy jednego z największych polskich kompozytorów współczesnych. 29 grudnia 2013 roku po długiej walce z guzem mózgu zmarł Wojciech Kilar. Jego kariera kompozytorska była długą podróżą przez świat muzycznej awangardy lat 60-tych, góralskiego folkloru, uduchowionych utworów sakralnych i muzyki filmowej. Kim był ten Wojciech Kilar - świetny kompozytor i niezwykły człowiek?

 

„Ślązak ze Lwowa, ale Ślązak”

Tak kompozytor określał swoje pochodzenie. Wojciech Kilar urodził się 17 lipca 1932 roku w polskim wówczas Lwowie. Po przymusowych wysiedleniach w 1944 roku 12-letni chłopak zamieszkał w Rzeszowie. Tam w arkana muzyki Debussy’ego, Ravela i Szymanowskiego wtajemniczał go pierwszy mentor - profesor Kazimierz Mirski. W Rzeszowie w 1947 roku powstał pierwszy utwór Kilara – Dwie miniatury dziecięce (druga nagroda na Konkursie Młodych Talentów). Później Wojciech Kilar przeprowadzał się do Krakowa, a w 1948 roku - do Katowic.

W Katowicach ukończył średnią szkołę muzyczną. Studiował kompozycję i fortepian w klasie Bolesława Woytowicza. W 1955 roku ukończył studia z najwyższym wyróżnieniem i przez kolejne 3 lata był aspirantem Woytowicza w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. W czasie studiów powstało kilka ciekawych utworów kameralnych, w tym Sonatina na flet i fortepian oraz Wyczarowanie na baryton, flet, tam-tam, harfę i kwartet smyczkowy. Jednak na zachętę finał z Kwintetu dętego (też młodzieńcza kompozycja).

Kilar kompozytorem awangardy

W 1955 roku Wojciech Kilar został laureatem II nagrody na Konkursie Utworów Symfonicznych w Warszawie. Mała uwertura na orkiestrę symfoniczną była pierwszym utworem kompozytora wydanym przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Wojciech Kilar poszukiwał swojego języka muzycznego i starał się doskonalić warsztat kompozytorski. W latach 1959-60 został stypendystą rządu francuskiego i w Paryżu uczył się kompozycji u Nadii Boulanger. W 1960 roku za utwór Oda Bela Bartók in memoriam otrzymał w Bostonie Nagrodę im. Lili Boulanger.

W kolejnych latach Wojciech Kilar zwrócił się wyraźnie w stronę muzycznej awangardy. W 1962 roku powstał utwór RIFF 62 – ultranowoczesny sprzeciw wobec wszelkich muzycznych tradycji. Jaki był odbiór? RIFF 62 odniósł ogromny sukces na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień. Wkrótce powstał też Generique na orkiestrę (1963), Diphtongos na chór mieszany i orkiestrę (1964) oraz Springfield Sonnet na orkiestrę (1965). Poszukiwaniom nie było końca - wkrótce Wojciech Kilar zafascynował się muzyką minimalną. Z idei maksymalnego upraszczania powstała Upstairs-Downstairs na 2 chóry dziecięce i orkiestrę. Czyli 12 minut powtarzania 2 dźwięków!

Proponuję do posłuchania "manifest przyszłości" - Riff 62.

 „Trwający w nieskończoność dźwięk – to jest właśnie najgłębsza mądrość”

Po młodzieńczych eksperymentach Kilar znacznie uprościł swój muzyczny język. Zainspirował się folklorem podhalańskim, bardzo zręcznie wykorzystując naturalną emocjonalność muzyki Podhala. Fascynacja góralszczyzną rozpoczęła się od poematu symfonicznego Krzesany (1974), który do dziś pozostaje najbardziej znanym i kontrowersyjnym utworem Kilara. W 1976 roku powstał mroczny poemat symfoniczny Kościelec 1909 – poświęcony Mieczysławowi Karłowiczowi, jednemu z najzdolniejszych kompozytorów Młodej Polski. Karłowicz w wieku 33 lat zginął na stoku tatrzańskiego Kościelca, przysypany lawiną. W 1979 roku powstała Siwa mgła na baryton i orkiestrę. W 1986 roku - wspaniała Orawa na orkiestrę symfoniczną - muzyczna ilustracja górskiej rzeki. 

Monumentalna potęga brzmienia instrumentów. Proste melodie jedwabiście snujące się na pierwszym planie. Gwałtowne zrywy emocji przeplatane z chwilami cichej kontemplacji. Dojrzały styl Kilara znalazł znakomity wyraz w utworach religijnych. Requiem dla Ojca Kolbego, Agnus Dei na chór mieszany, Introitus na organy, V Symfonia Adwentowa na chór mieszany i orkiestrę. W moim prywatnym odczuciu kulminacją tej twórczości jest przewspaniała Missa pro pace (2000 rok) na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną. Specjalnie dla Was radosna i pochwalna Gloria z tej mszy.

 „Gdyby mnie pan zapytał o najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej, to bym powiedział: Ryszard Wagner, Bach, Mahler, Mozart...”

W 1958 roku rozpoczęła się przygoda Wojciecha Kilara z muzyką filmową. Pierwszy raz napisał muzykę do Narciarzy Natalii Brzozowskiej. Wojciech Kilar współpracował z najlepszymi polskimi reżyserami - Andrzejem Wajdą (Ziemia obiecana), Wojciechem Hasem (Lalka), Markiem Piwowskim (Rejs), Krzysztofem Kieślowskim (Przypadek), Kazimierzem Kutzem (Sól ziemi czarnej), Romanem Polańskim (Pianista). Od Struktury kryształu z 1969 roku muzyka Kilara towarzyszyła już wszystkim filmom Krzysztofa Zanussiego.

W 1992 roku Wojciech Kilar trafił do Hollywood. Francis Coppola zaproponował mu napisanie muzyki do filmu Dracula. Kilar otrzymał ASCAP Award 1992 w Los Angeles i nagrodę Best Score Composer for a 1992 Horror Film w San Francisco. Wkrótce potem Jane Champion poprosiła go o skomponowanie muzyki do Portretu kobiety. W 1999 roku Kilar dostał propozycję napisania soundtracku do Władcy Pierścieni! Początkowo się zgodził – zrezygnował, gdy zobaczył, ile czeka go pracy.

W wywiadzie dla Gazety Wyborczej wspomniał: "chętnie ulegam rytmowi walca". Posłuchajmy więc płynącego wiedeńskiego walca z filmu Trędowata.

 "Może to być uznane za kokieterię, ale stale mam poczucie winy wobec ludzi, którzy pracują naprawdę ciężko, ryzykując życie: górników, żołnierzy, strażaków, lekarzy, którzy otwierają ludzkie ciała. To są odpowiedzialne zajęcia, a my się tylko bawimy dźwiękami, słowami, taśmą filmową..."

Fragment wywiadu dla Gazety Wyborczej.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Dla portalu NutaFM - Appassionata

Wyświetlony 4206 razy

Skomentuj

Upewnij się, że wymagane pola oznaczone gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.

PIXEL_TEXT_LEGAL PIXEL_LINK_LEGAL_TEXT